BENARKAH SANAD AKIDAH ASY'ARIYYAH TERPUTUS?

BENARKAH SANAD AKIDAH ASY'ARIYYAH TERPUTUS?

Sejak kebelakangan ini, timbul kembali dakwaan daripada sebahagian pihak bahawa akidah Asy‘ariyyah tidak mempunyai sanad yang bersambung kepada generasi Salaf. Bahkan ada yang berani mengatakan ia adalah akidah yang “terputus” dan tidak berakar daripada para Sahabat.

Benarkah begitu?

Mari kita nilai dengan tenang dan berfakta.

1) Siapakah Imam al-Asy‘ari?

Imam Abu al-Hasan al-Ash'ari dilahirkan pada tahun 260H dan wafat pada 324H. Pada awal hidupnya, beliau memang mendalami fahaman Mu‘tazilah di bawah bimbingan bapa tirinya, Abu ‘Ali al-Jubba’i. Riwayat popular menyebut tempoh tersebut sekitar 40 tahun, walaupun sebahagian pengkaji meneliti semula angka itu dari sudut kronologi.

Namun yang lebih penting ialah hakikat bahawa beliau akhirnya mengisytiharkan keluar daripada Mu‘tazilah dan kembali kepada manhaj Ahli Sunnah Wal Jamaah. Sejak itu, beliau bangkit mempertahankan akidah Salaf dengan hujah ilmiah yang tersusun dan berdisiplin.

Beliau bukan mencipta agama baru. Beliau mempertahankan agama yang sama.

2) Apa Maksud “Sanad” Dalam Akidah?

Ramai yang keliru dalam memahami istilah sanad.

Dalam ilmu hadis, sanad bermaksud rangkaian periwayat yang menyampaikan sesuatu lafaz secara tepat daripada generasi ke generasi.

Tetapi dalam akidah, sanad merujuk kepada kesinambungan manhaj dan pengajaran ilmu — iaitu hubungan guru dan murid yang bersambung kepada para imam terdahulu, seterusnya kepada Sahabat dan Rasulullah ﷺ.

Imam al-Asy‘ari sendiri mengambil ilmu daripada ulama hadis Ahli Sunnah seperti:

• Zakariyya al-Saji

• Abu Khalifah al-Jumahi

Dalam fiqh, beliau bermazhab Syafi‘i, dan jalur ilmunya bersambung kepada Muhammad ibn Idris al-Shafi'i, kemudian kepada Malik ibn Anas dan seterusnya kepada generasi Tabi‘in dan Sahabat.

Di manakah terputusnya?

3) Asy‘ariyyah dan Penerimaan Ulama

Jika benar sanadnya terputus, mengapa begitu ramai ulama besar menerima dan mengembangkan manhaj ini?

Antara tokoh yang berada dalam jalur Asy‘ariyyah atau sehaluan dengannya ialah:

• Al-Baqillani

• Al-Ghazali

• Fakhr al-Din al-Razi

• Al-Nawawi

• Ibn Hajar al-Asqalani

Adakah munasabah semua tokoh besar ini — pakar hadis, fiqh, tafsir dan usuluddin — berpegang kepada akidah yang tidak bersanad?

Sejarah membuktikan bahawa majoriti ulama Ahlus Sunnah sepanjang lebih 1000 tahun berada dalam jalur Asy‘ariyyah dan Maturidiyyah. Ini bukan dakwaan emosi, tetapi realiti sejarah keilmuan Islam.

4) Hakikat Tuduhan

Dakwaan “sanad terputus” sebenarnya lebih bersifat polemik daripada ilmiah. Ia sering digunakan sebagai slogan untuk melemahkan autoriti jumhur ulama.

Hakikatnya, Imam al-Asy‘ari tidak memutuskan sanad — beliau menyambungnya kembali kepada manhaj Salaf, lalu mempertahankannya dengan pendekatan hujah rasional bagi menghadapi cabaran zamannya seperti Mu‘tazilah dan golongan yang menyeret umat kepada fahaman tajsim.

Beliau ibarat seorang pembela yang mempertahankan aqidah Salaf dengan bahasa yang difahami oleh ahli debat dan ahli falsafah pada zamannya.

🔹 Kesimpulan: Tenang Dalam Menilai

Dalam isu akidah, kita perlu adil dan berlapang dada. Sejarah Islam bukan milik satu kelompok kecil, tetapi hasil sumbangan ribuan ulama sepanjang zaman.

Menuduh sanad akidah Asy‘ariyyah terputus tanpa penelitian yang mendalam adalah tidak wajar.

Jika ia benar-benar terputus, mustahil ia menjadi pegangan jumhur ulama selama lebih satu milenium.

Akhirnya, yang lebih utama bukanlah menang polemik — tetapi menjaga kesatuan umat dan memelihara akidah daripada fahaman yang melampau.

Ilmu memerlukan ketenangan. Dan kebenaran tidak lahir daripada slogan, tetapi daripada kajian dan kejujuran.